Burç çeşitleri
Burç, yatakların en yalınıdır: mil ile yuva arasında duran ve birinin diğerinin içinde dönmesine ya da kaymasına izin veren silindirik bir parça. Bu yalınlığın arkasında ise her biri farklı bir mafsalın doğru cevabı olan bir dizi biçim, malzeme ve yağlama düzeni vardır. Bu sayfa o yelpazeyi ortaya koyar.
Makine mühendisliğinde burç (kovan, yatak burcu, kaymalı yatak), bir mili veya pimi yuvarlanma elemanı olmadan kayma yüzeyinde taşıyan silindirik bir astardır. Burçlar üç şekilde sınıflandırılır: biçime göre (silindirik, flanşlı, baskı pulu, ek yerli, küresel), malzemeye göre (döküm bronz, sinter bronz, grafit tıkalı bronz, sarılı bronz, bimetal, PTFE kompozit, POM kompozit, sertleştirilmiş çelik, masif plastik) ve yağlanma şekline göre (gresli veya yağlı, kendinden yağlamalı, kuru).
- Biçim, burcun nasıl tutulduğunu ve hangi yükleri aldığını belirler: yalnızca radyal (silindirik), radyal + konumlama (flanşlı), eksenel (baskı pulu)
- Malzeme yükü, hızı ve sıcaklığı belirler: 14 N/mm² sinter bronzdan 250 N/mm² PTFE kompozite ve sertleştirilmiş çeliğe
- Yağlama bakımı belirler: gresli bronz ve çelik, yağ beslemeli bimetal, kendinden yağlamalı sinter, grafit tıkalı ve PTFE tipleri
- “Mil burcu”, “kovan”, “kaymalı yatak”, “yataklama burcu” ve “muylu yatağı” aynı parçayı farklı açılardan tarif eder
Burç nedir, ne işe yarar
Burç bir kaymalı yataktır: yuvaya preslenen ve içinde bir milin veya pimin düşük sürtünme ve kontrollü aşınmayla dönmesine, salınmasına ya da kaymasına izin veren, yatak malzemesinden silindirik bir parça. Yükü, parçalar arasındaki bir yağlayıcı filmi veya kendinden yağlamalı bir malzeme üzerinden kayma yüzeyinde taşır; rulman ise yükü bilyalar veya makaralar üzerinde taşır. Hareketli parçası olmadığı için burç kompakttır, sessizdir, ucuzdur, darbeye ve kire dayanır, kolay değiştirilir; hemen her makinede rulmandan çok burç bulunmasının nedeni budur.
Terimler birbirinin yerine kullanılır. Atölyede “burç” da “kovan” da denir; “kaymalı yatak” yuvarlanma elemanı olmamasını, “yataklama burcu” işlevini, “muylu yatağı” taşıdığı dönen mili, “mil burcu” veya “pim burcu” üzerinde çalıştığı parçayı öne çıkarır; piyasadaki “sarı burç” ise malzemeyi (bronz ya da pirinç) anlatır. Hepsi aynı bileşendir.
Biçime göre burç çeşitleri
Biçim, burcun yuvada nasıl tutulacağına ve hangi yükleri taşıyacağına göre seçilir.
| Tip | Tanım | Taşıdığı yük | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Silindirik (düz) burç | Düz silindir, boydan boya deliğe sıkı geçme | Radyal yük | Varsayılan seçim; her yerdeki pimler, miller, mafsallar |
| Flanşlı burç | Bir ucunda yakalık bulunan silindirik burç | Radyal yük + eksenel konumlama, hafif eksenel yük | Kör veya sac yuvalar, tek yönlü eksenel yük |
| Baskı pulu | Düz halka | Yalnızca eksenel yük | Milin yana bastırdığı yerde silindirik burcun yanında |
| Ek yerli (yarık) burç | Şeritten sarılmış, alın birleşimli | Radyal yük | Seri üretim: bimetal, sarılı bronz, kompozit |
| Küresel burç | Uyumlu bir yuvada küre biçimli dış yüzey | Eksen kaçıklığıyla birlikte radyal yük | Küçük motorlar, bağlantı kolları, rot başları |
| Kademeli ve faturalı burç | İki dış veya iç çap | Radyal + konumlama | Çizime göre; iki parçanın yerini tek parça alır |
| Aşınma plakası / şerit | Düz veya kavisli yatak yüzeyi | Kayma yükü | Kızaklar, kılavuzlar, astarlar |
Malzemeye göre burç çeşitleri
Malzeme, özgül yüke (kuvvet ÷ iç çap × boy), kayma hızına, sıcaklığa ve mevcut yağlamaya göre seçilir. Tablo, Bushing MFG’nin ürettiği malzemeleri başlıca sınır değerleriyle verir; her biri kendi sayfasında ayrıntılı anlatılır.
| Malzeme | Yapı | Yük | Hız | Sıcaklık | Yağlama |
|---|---|---|---|---|---|
| Döküm bronz (JBM-600 serisi, C93200 vb.) | Sürekli döküm çubuktan talaşlı imalat | 45 N/mm² statik, 25 hareketli | 0,5 m/s gresli | −40 ile +250 °C | Gres veya yağ |
| Sarılı bronz (JBM-090 / 092, CuSn8) | Şeritten sarılmış, yağ cepli | 120 N/mm² statik, 40 dinamik | Düşük | 250 °C’ye kadar | Gres |
| Sinter bronz (JBM-700) | Preslenmiş toz, yağ emdirilmiş | ≈ 14 N/mm² sürekli | Hafif yükte 6 m/s’ye kadar | −10 ile +90 °C | Kendinden (gözeneklerdeki yağ) |
| Grafit tıkalı bronz (JBM-650) | Katı yağlayıcı tıkaçlı döküm bronz | 50–100 N/mm² | 0,5 m/s kuru | −40 ile +400 °C | Kendinden (tıkaçlar) |
| Bimetal (JBM-800) | Çelik sırt, sinter CuPb10Sn10 kayma tabakası | 150 N/mm² dinamik | 3,5 m/s gresli, 8 m/s yağlı | Yağda 250 °C’ye kadar | Gres veya yağ |
| PTFE kompozit (JBM-10) | Çelik sırt, bronz, PTFE tabaka | 250 N/mm² statik | 2 m/s kuru | −195 ile +280 °C | Yok (kuru) |
| POM kompozit (JBM-20) | Çelik sırt, bronz, yağ cepli POM tabaka | 250 N/mm² statik, 140 dinamik | 2,5 m/s yağlı | −40 ile +130 °C | Montajda gres |
| Sertleştirilmiş çelik (JBM-ST) | Isıl işlemli çelik kovan, 58–62 HRC | 250 N/mm² | 0,1 m/s | −100 ile +350 °C | Gres |
| Masif plastik (JBM-30 serisi: POM, naylon, UHMWPE, PTFE) | Kalıplanmış veya işlenmiş polimer | Düşük | Düşük | ≈ 80–100 °C’ye kadar | Yok veya gres |
Başlıca sınır değerler; her biri ayrı bir sınırdır, tek bir çalışma noktası değil. Tam veriler için ürün sayfalarına bakın.
Yağlamaya göre burç çeşitleri
Gresli ve yağlı burçlar (döküm bronz, sarılı bronz, bimetal, sertleştirilmiş çelik) boyutlarına göre en fazla yükü taşır, ama bir yağlayıcı beslemesi ister: gresörlük ve bakım periyodu ya da yağ beslemesi. Kendinden yağlamalı burçlar yağlayıcıyı içlerinde taşır: sinter bronzun gözeneklerindeki yağ, grafitli bronzun tıkaçlarındaki katı yağlayıcı, kompozit burcun kayma tabakasındaki PTFE. Kuru çalışan burçlar, hiçbir ek yağlayıcı olmadan kullanılan kendinden yağlamalı tiplerdir.
Bu seçim mühendislik kararı olduğu kadar bakım kararıdır. Kimsenin greslemediği bir mafsaldaki gresli bronz burç, yarı yük için derecelendirilmiş kendinden yağlamalı bir burçtan daha çabuk bozulur.
Nasıl seçilir
Dört soru, seçenekleri bir veya iki adaya indirir.
- Serviste yağlanabilir mi?. Evet: bronz, bimetal veya çelik. Hayır: sinter bronz (hafif), PTFE kompozit (orta yük, geniş sıcaklık aralığı), grafitli bronz (ağır, sıcak).
- Özgül yük ne kadar?. Kuvvet ÷ (iç çap × boy). 15 N/mm² altı: sinter bronz veya plastik. 15–50: döküm bronz, PTFE kompozit. 50–150: bimetal, sarılı bronz, grafitli bronz. Çok düşük hızda 150 üzeri: sertleştirilmiş çelik, statik yükte PTFE kompozit.
- Ne kadar hızlı, ne kadar sıcak?. Yağ içinde hızlı: bimetal. Kuru ve hızlı: 2 m/s’ye kadar PTFE kompozit. Sıcak: 400 °C’ye kadar grafitli bronz, 280 °C’ye kadar PTFE kompozit, 350 °C’ye kadar çelik. Soğuk: −195 °C’ye kadar PTFE kompozit.
- Yuva hangi biçimi istiyor?. Boydan boya delik: silindirik burç. Kör veya ince yuva ya da eksenel yük: flanşlı. Eksenel yük: baskı pulu. Eksen kaçıklığı: küresel burç veya daha kısa bir silindirik burç.
Sık sorulan sorular
Makine mühendisliğinde burç nedir?
Yuvaya preslenen ve içinde bir milin veya pimin yağlamalı ya da kendinden yağlamalı bir yüzeyde dönmesine, salınmasına veya kaymasına izin veren silindirik kaymalı yatak. Yükü yuvarlanma elemanı olmadan taşır.
Burç ile kaymalı yatak arasındaki fark nedir?
Fark yoktur. Kaymalı yatak, yatak burcu, silindirik yatak ve burç aynı parçanın biçimine, çalışma ilkesine veya bölgesine göre aldığı adlardır.
Başlıca burç çeşitleri nelerdir?
Biçime göre: silindirik, flanşlı, baskı pulu, ek yerli, küresel. Malzemeye göre: döküm, sarılı, sinter ve grafit tıkalı bronz, bimetal, PTFE ve POM kompozit, sertleştirilmiş çelik, plastik. Yağlamaya göre: gresli/yağlı, kendinden yağlamalı, kuru.
Hangi burç en fazla yükü taşır?
250 N/mm² statik yükle sertleştirilmiş çelik ve PTFE kompozit burçlar; ardından 150 N/mm² dinamik yükle bimetal. Döküm bronz 45 N/mm² statik yük taşır, ancak her ölçüde üretilebilir.
Mil burcu nedir?
İçinde oturduğu yuvaya değil, taşıdığı mile göre adlandırılan burç; aynı silindirik kaymalı yatak. Mafsal pimi için karşılığı pim burcudur.
Hangi burç olduğundan emin değil misiniz? Mafsalın verilerini gönderin.
Ölçüler, yük, hız, yağlama ve ortam: mühendislerimiz 12 saat içinde malzeme önerisi ve fiyat teklifiyle yanıt verir. Ücretsiz numune, minimum sipariş adedi yok.