Burç mu rulman mı? Aralarındaki fark nedir?
Her burç bir yataktır, ama her yatak burç değildir. Burç bir kaymalı yataktır: milin içinde kaydığı bir kovan. Sahada “rulman” dendiğinde kastedilen ise yuvarlanma elemanlı yataktır: iki bilezik arasında yuvarlanan bilyalar ya da makaralar. Kayma ile yuvarlanma arasındaki seçim mafsalın bütününü biçimlendirir.
Burç (kaymalı yatak, yatak burcu, kovan) mili kayma temasıyla taşır; mil ile delik arasında bir yağlayıcı filmi ya da kendinden yağlamalı bir malzeme bulunur. Rulman ise mili, iç ve dış bilezik arasında yuvarlanan bilya ya da makaralar üzerinde taşır. Yavaş dönüşte ve salınımda radyal yer, darbe ve kir toleransı, maliyet ve yalınlıkta burç kazanır; sürekli dönüşte sürtünme, hız ve hesaplanabilir ömürde rulman kazanır.
- Burç: tek parça, et kalınlığı 1 mm’den (kompozit) 10 mm’nin üzerine (döküm bronz), sürtünme katsayısı 0,02–0,20, yorulma ömrü sınırı yok, yağlayıcı ya da kendinden yağlamalı malzeme ister.
- Rulman: bilezikler, yuvarlanma elemanları, kafes ve çoğunlukla keçeler; sürtünme yaklaşık 0,001–0,005; sonlu yorulma ömrü (L10); darbeye ve kire duyarlı.
- Burçlar özgül yük (N/mm²) ve PV değeriyle, rulmanlar dinamik yük sayısı ve devirle derecelendirilir.
- Bilyalı rulman, iç çapı tutuyor diye burçla değiştirilemez: yuva, boşluk, yağlama ve yük yolu birlikte değişir.
Burç nedir?
Burç, bir milin ya da pimin içinde dönmesi veya kayması için yuvaya takılan silindirik bir kovandır. Mil doğrudan deliğe yaslanır; burcun içinde hareket eden hiçbir parça yoktur. Onu yatak yapan delik malzemesidir: gres ya da yağla çalışan döküm veya sarılı bronz, yağ emdirilmiş sinter bronz, kuru çalışan PTFE ya da POM kompozit astarlı çelik kovan, grafit tıkalı bronz ya da yavaş ve ağır yüklü pimler için sertleştirilmiş çelik. Burç, kovan, kaymalı yatak ve muylu yatağı aynı parçayı farklı açılardan anlatır.
Tek ve masif bir parça olduğu için burç ince olabilir (çelik sırtlı kompozit burcun et kalınlığı 1–2,5 mm’dir), iç çapı 3 mm’den bir metrenin üzerine kadar her ölçüde yapılabilir, darbeyi ve eksen kaçıklığını umursamaz ve aynı iç çaptaki rulmanın maliyetinin küçük bir kısmına gelir. Bedeli sürtünmedir: iyi bir hidrodinamik bronz yatak bile bilyalı rulmanın on ila elli katı sürtünmeyle çalışır; kuru çalışan kompozit burçta bu oran daha da yüksektir.
Rulman (yuvarlanma elemanlı yatak) nedir?
Bilyalı ya da makaralı rulman, sertleştirilmiş çelik bilyaları veya makaraları mildeki iç bilezik ile yuvadaki dış bilezik arasına yerleştirir; bir kafes onları birbirinden ayrı tutar. Mil, elemanları yuvarlanma yolları üzerinde kaydırmak yerine yuvarlayarak döner; bu, sürtünmeyi binde birkaç mertebesine indirir ve dakikada on binlerce devire izin verir. Sabit bilyalı, eğik bilyalı, silindirik makaralı, konik makaralı ve iğneli rulmanların her biri radyal kapasite, eksenel kapasite ve devri farklı biçimde dengeler.
Yuvarlanma teması küçük bir alanda yüksek gerilme altındadır, bu yüzden çelik yorulur: her rulmanın belirli bir yükte istatistiksel bir ömrü (L10) vardır ve darbe, eksen kaçıklığı, yuvarlanma yollarına ulaşan su ya da kir bu ömrü sert biçimde kısaltır. Rulman, burçtan daha fazla radyal yer, yuvada ve milde dar toleranslı işlenmiş oturma yüzeyleri, ayrıca keçe ya da kapak ister.
Burç ile rulman: temel farklar
Karşılaştırılan aslında kayma teması ile yuvarlanma temasıdır. Tablo nelerin değiştiğini sıralar.
| Burç (kaymalı yatak) | Bilyalı ya da makaralı rulman | |
|---|---|---|
| Temas | Mil delik üzerinde kayar | Elemanlar yuvarlanma yolları arasında yuvarlanır |
| Parçalar | Tek kovan (ya da kovan + baskı pulu) | İç bilezik, dış bilezik, elemanlar, kafes, keçeler |
| Sürtünme katsayısı | 0,02–0,20 (malzemeye ve yağlamaya bağlı) | 0,001–0,005 |
| Hız | Düşük–orta; gresli bronz 0,5 m/s, kuru 2 m/s (PTFE kompozit), daha fazlası yalnızca yağ filminde | Yüksek; yağlayıcı ve ısıyla sınırlı |
| Kapladığı yere göre yük | Yüksek; izdüşüm alanında 250 N/mm² statiğe kadar | Orta; radyal yeri bilezikler alır |
| Darbe, titreşim, eksen kaçıklığı | Tolere eder | Duyarlı; yuvarlanma yolunda çökme |
| Kir ve su | Tolere eder; özellikle parçacıkları gömen bronz | Sızdırmazlık ister; başlıca hasar nedeni kirlenmedir |
| Ömür | Aşınmayla sınırlı; yorulma sınırı yok | Yorulmayla sınırlı (L10); hesapla öngörülebilir |
| Yağlama | Gres, yağ ya da kendinden yağlamalı malzeme | Gres ya da yağ; ömür boyu kapalı ya da yeniden greslenir |
| Gürültü | Sessiz | Devirde ve aşındığında duyulur |
| Ölçü aralığı | 3 mm’den 1,000 mm’nin üzerine iç çap | Standart katalog ölçüleri |
| Maliyet | Düşük | Daha yüksek, özellikle büyük ölçülerde |
Burç ne zaman daha iyi seçimdir?
Hareket yavaş, salınımlı ya da aralıklıysa ve ortam sertse burç yerine oturur.
- İş, tarım ve malzeme taşıma makinelerinde mafsal pimleri: yüksek yük, küçük açıda salınım, kir ve darbe.
- Hidrolik silindir gözleri, bağlantı kolları, menteşeler ve kapılar.
- Radyal yer kısıtlıysa: ince cidarlı kompozit ya da sarılı bronz burç, hiçbir bilyalı rulmanın sığmayacağı yere sığar.
- Rulmanın çok pahalı olduğu ya da hiç bulunmadığı çok büyük veya standart dışı iç çaplar.
- Keçelerin bakımının yapılamadığı ıslak, tozlu ya da korozif ortamlar.
- Düşük hızda kuru ya da bakımsız çalışması gereken uygulamalar: PTFE kompozit, grafit tıkalı ya da sinter bronz.
- Kalıplanmış ya da sinter burcun birkaç kuruşa geldiği düşük maliyetli seri montajlar (ev aletleri, mobilya, otomotiv iç donanımı).
Rulman ne zaman daha iyi seçimdir?
Hız, verim ya da hassasiyet öne çıktığında yuvarlanma teması karmaşıklığını hak eder.
- Yüksek devirde sürekli dönüş: kaymalı yatağın aşırı ısınacağı birkaç yüz devir/dakikanın üzerindeki motorlar, iş milleri, fanlar, pompalar.
- Düşük kalkış momenti ve en az sürtünme kaybının önem taşıdığı yerler: elle ya da aküyle çalışan ekipman, verim sınıfına tabi ekipman.
- Kontrollü ön yüklemeyle hassas mil konumlama: takım tezgâhı iş milleri, helisel dişlili şanzımanlar.
- Hesaplanmış, garantili bir servis ömrü isteniyorsa ve ortam sızdırmaz yapılabiliyorsa.
Burç, bilyalı rulmanın yerini alabilir mi?
Düşük hızda çoğu zaman evet; salınımlı mafsallarda bu, yaygın bir maliyet ve güvenilirlik iyileştirmesidir. Ama bu bir yeniden tasarımdır, birebir değişim değil. Yuvanın deliği değişir (burç sıkı geçme ve daha küçük bir radyal kesit ister), milin yatak kalitesinde bir yüzeye ve çoğu kez sertleştirmeye ihtiyacı olur, çalışma boşluğu burç malzemesine ve sıcaklığa göre ayarlanmalı, yağlama sağlanmalı ya da kendinden yağlamalı bir malzeme seçilmelidir. Yük kontrolü dinamik yük sayısı ve ömürden özgül yük ve PV değerine geçer. Ters yön – burçtan rulmana – ise mafsalın belki de sunmadığı kadar yer ve temizlik ister.
Mevcut rulman kodunu, mil ve yuva ölçülerini, yükü ve hareket biçimini gönderin. Burcun uyup uymadığını ve hangi malzemede uyduğunu söyleriz.
Sık sorulan sorular
Burç bir yatak türü müdür?
Evet. Burç bir kaymalı yataktır: milin içinde kaydığı bir kovan. Bilyalı ve makaralı rulmanlar yuvarlanma elemanlı yataklardır. İkisi de yataktır.
Kaymalı yatak ile burç arasındaki fark nedir?
Uygulamada yoktur. Kaymalı yatak, yatak burcu, muylu yatağı ve burç aynı silindirik kaymalı yatağın adlarıdır. Bazı sektörler “burç” sözcüğünü aynı zamanda ara parça ya da kılavuz olan kovan için kullanır.
Burçların sürtünmesi neden rulmandan fazladır?
Çünkü mil yuvarlanmaz, deliğin üzerinde kayar. Tam yağ filminde bile bronz burç yaklaşık 0,01–0,05 sürtünme katsayısıyla çalışır; bilyalı rulmanda bu değer 0,001–0,005’tir. Kuru PTFE kompozit burç 0,02–0,20 ile çalışır.
Burç rulmandan daha uzun ömürlü müdür?
Yavaş, kirli, darbe yüklü mafsallarda burç genellikle rulmandan uzun yaşar; çökecek yuvarlanma yolu yoktur ve kire dayanır. Temiz, hızlı, sürekli dönüşte rulman daha uzun dayanır ve daha serin çalışır.
Bilyalı rulmanı aynı iç çapta bir burçla değiştirebilir miyim?
Doğrudan değil. Yuva deliği, mil yüzeyi, boşluk, yağlama ve yük değeri birbirinden farklıdır. Yavaş salınımlı mafsallarda çoğu kez iyi bir değişikliktir, ama mühendisliği yapılmalıdır.
Kuru uygulamada bilyalı rulmanın yerini hangi burç malzemesi alır?
Kuru yaklaşık 2 m/s’ye kadar yavaş dönüş ya da salınım için çelik sırtlı PTFE kompozit burç; çok düşük hızda daha ağır yük için grafit tıkalı bronz burç. İkisi de rulman devirlerine ulaşmaz.
Çizimi gönderin. 12 saat içinde yanıtlıyoruz.
Ölçüler, malzeme ya da yalnızca uygulama: mühendislerimiz malzeme önerisi ve fiyat teklifiyle döner. Standart ve özel parçalarda ücretsiz numune, minimum sipariş adedi yok.