Burç montajı ve sıkı geçme

Yuvayı hazırlayın

Yuvanın üç görevi vardır: burcu sürtünmeyle tutar, burcun geometrisini belirler (ince etli burç, içine preslendiği deliğin şeklini alır) ve ısıyı uzaklaştırır. Yuvayı H7 işleyin; çapın yanında daireselliği de kontrol edin: oval ya da konik delik, oval ya da konik burç demektir. Burcun dik girmesi için delik ağzını pahla kırın: sarılı kompozit ve bimetal burçlarda yaklaşık 1 mm boyunca 15–20°, talaşlı imalat bronzda 1–2 mm × 45°. Çapakları alın ve deliği temizleyin; ince çelik sırtın altına sıkışan bir talaş, iç çapta tümsek olarak kendini gösterir.

İnce etli burçlarda yuva malzemesi önemlidir. Alüminyum ve plastik yuvalar, kompozit burcun çelik sırtından daha çok genleşir; montaj ısındıkça tutma azalır. Sıkılık aralığının üst ucunu, daha uzun bir burcu ya da mekanik bir dayama (flanş, emniyet segmanı veya yuvadan geçen bir pim) kullanın.

Sıkılık: ne kadar ve nereden gelir

Talaşlı imalat bronz burçlar için geçme sistemini ISO 4379 verir: dış çap Ø120 mm’ye kadar s6, üzerinde r6 işlenir, yuva H7’dir ve ortaya çıkan sıkılık Ø48’de 18–59 µm, Ø115’te 43–101 µm’dir. İç çap montaj öncesinde E6 işlenir; böylece preslendiğinde yaklaşık H8’e daralır. Bronz ölçü tablosu her ölçü bandı için sapmaları, oluşan sıkılığı ve boşluğu listeler; sıkı geçme hesaplayıcısı ise bunları herhangi bir çap için verir.

Sarılı burçlarda sıkılığı bir ISO tolerans sınıfı değil, katalog belirler: Ø12 dış çaplı bir JBM-090 sarılı bronz burç 12 H7 yuva için +0,065 / +0,030 mm fazlalıkla, Ø55 dış çaplı bir JBM-10 PTFE burç ise +0,100 / +0,055 mm fazlalıkla üretilir. Sarılı burçlar yarıklıdır; aynı sıkılıktaki masif bir kovana göre daha az kuvvetle preslenir ve yarığı kapatma işini yuvaya bırakır. Bu sıkılık bilinçli bir tasarım değeridir; montajı kolaylaştırmak için azaltılmamalıdır.

İç çap ne kadar daralır

İnce etli burç bir halka gibi davranır: dış çaptaki radyal sıkılığın neredeyse tamamı iç çapta daralma olarak yeniden ortaya çıkar. Çapta 0,05 mm sıkılıkla preslenen sarılı burcun iç çapı yaklaşık 0,05 mm daralır; ölçü tablolarının serbest iç çap yerine montaj sonrası iç çapı vermesi bundandır. Kalın etli talaşlı bir kovan daha az daralır, çünkü et, gerinimin bir bölümünü basma gerilmesi olarak üzerine alır; iç çapın %10’u kadar et kalınlığında sıkılığın kabaca %70–90’ının iç çapta görünmesini bekleyin ve ilk parçada ölçün.

Tasarımcı için sonuç şudur: çalışma boşluğunu serbest burç değil, montaj sonrası iç çap belirler; aynı burç, H7’nin alt ucundaki bir yuvada üst ucundakine göre daha küçük boşluk verir. Ölçü tablolarındaki boşluk sütunları tüm tolerans zincirinin en küçük–en büyük değerleridir. Boşluk pencereniz bundan darsa iç çapı montaj sonrası işleme (masif bronz) ya da seçmeli geçme olarak belirtin.

Hasar vermeden presleme

Presleyin, asla çekiçle vurmayın: çekiç burcu yan yatırır, ince etin giriş kenarını içe katlar ve bronz kovanın alın yüzeyini mantar gibi ezer. Kollu pres ya da hidrolik pres ile kademeli bir malafa kullanın; malafanın kılavuz ucu iç çapa 0,1–0,2 mm boşlukla girmeli, faturası alın yüzeye oturmalıdır. Kılavuz burcu dik tutar ve yarıklı burcu içeriden destekler; böylece yarık kenarları içe katlanamaz. Flanşlı burçlarda malafanın üzerine düz bir plaka koyup flanş yüzeyinden bastırın, flanş kenarından değil. Sarılı burcun yarığını yük bölgesinden uzağa, ideal olarak yüke 90° konuma getirin; yağ deliği veya kanalı yuvanın besleme deliğiyle aynı hizaya alın.

Kuvvet uygulamadan önce burcu boyu boyunca 0,02 mm içinde hizalayın; eğri başlayan burç yuvayı kazıyarak girer ve gevşemiş bir deliğe oturur. Büyük bronz burçlar preslenmek yerine kuru buz veya sıvı azotla soğutularak da takılabilir; bu, yuvanın çizilmesini önler. Yuvayı ısıtma yöntemi çelik ve dökme demir yuvalarda işe yarar; PTFE tabakası sıcaklık sınırını aşmaması gereken kompozit burçlarda ise uygulanmaz. Yuva deliğine sürülen ince bir yağ filmi bronz ve çelikte preslemeyi kolaylaştırır; tasarım aksini söylemiyorsa kuru çalışması gereken kompozit burcun iç çapından yağı uzak tutun.

Montaj sonrası iç çapın kontrolü

İç çapı preslemeden sonra, yuvanın içinde, boy boyunca iki konumda ve iki açıda ölçün: kumpasla değil, iç çap komparatörü veya tampon mastarla. Değeri ölçü tablosundaki ya da çizimdeki montaj sonrası iç çapla karşılaştırın. Bir uçtaki dar nokta, yuvanın dairesel olmadığını ya da burcun eğri girdiğini gösterir; tablodan büyük iç çap ise yuvanın büyük olduğunu ve burcun tam kavranmadığını. Sarılı burçlarda ISO 3547-2, dış çapın halka mastarda ve iç çapın bir deneme yuvasında kontrolünü tarif eder; serbest haldeki kumpas okuması bir kabul ölçümü değildir.

Sonra mili kontrol edin: malzemeye göre sertlik ve yüzey pürüzlülüğü (seçim rehberine bakın) ve montaj sonrası iç çapa göre boşluk. Mili elle döndürün; makine yüklenmeden önce hiçbir dar nokta olmadan serbestçe dönmelidir.

Montaj sonrası raybalama ve tek eksende işleme

Masif bronz ve çelik burçlar preslemeden sonra son işlenebilir; aynı mil üzerinde sıralı burçlarda işlenmelidir de: tüm burçları presleyin, sonra yuva toleranslarından bağımsız olarak eş eksenli olsunlar diye hepsini birlikte raybalayın ya da tek eksende borlayın (line boring). Plan buysa iç çapı işleme payıyla (tipik 0,1–0,3 mm) sipariş edin. Grafit tıkalı bronz hafifçe raybalanabilir; tıkaçlar sıvanmasın diye pasoyu sığ tutun.

Kompozit ve bimetal burçlar yeniden işlenmez: PTFE ya da POM tabakası incedir, sinter bronz astar ise bir milimetrenin çok altındadır. Montaj sonrası boşluk yanlışsa değişmesi gereken burç değil, yuva ya da mildir. Sarılı bronz burçlar yalnızca çizimin izin verdiği yerde hafifçe ölçüye getirilebilir; çünkü ceplerin veya deliklerin içinden geçen kesme, yağlayıcı kapasitesini yok eder.

Montajda yağlama

Döküm bronz ve bimetal: ilk çalıştırmadan önce kanalları veya cepleri doldurun ve mile servis gresini ya da yağını sürün. Sarılı bronz JBM-090: baklava desenli cepleri gresle doldurun; JBM-092: boydan boya delikleri yuvanın besleme hattına bağlayın ve hattı önceden doldurun. POM kompozit JBM-20: cepler dolsun diye tüm çalışma yüzeyine uyumlu bir gres sürün; bu, kuru çalışan bir burç değildir. PTFE kompozit JBM-10, grafitli bronz ve sinter bronz: kuru ve temiz monte edin; PTFE astar üzerindeki yağ zararsız ama gereksizdir, tozlu ortamda gres ise aşındırıcı bir macuna dönüşür.

Geçmeyi çizime yazın: yuva H7, burç dış çap sınıfı veya katalog fazlalığı, montaj öncesi ve sonrası iç çap, mil sınıfı ve iç çapın montaj sonrası işlenip işlenmeyeceği. Teklifi çizimde belirtilen geçmeye göre veririz.

Montaj hataları ve belirtileri

Serviste yuvasından yürüyen burç ya yeterince sıkılık almamıştır ya da yuvası burçtan daha çok genleşiyordur: yuva deliğini ve malzemesini kontrol edin, flanş veya tutma elemanı ekleyin. İnce etli burçta montaj sonrası dar iç çap, yuvanın H7’nin alt ucunda ya da ölçünün altında olduğunu gösterir; çözüm rayba değil, yuvadır. Çan ağzı olmuş veya katlanmış kenarlar eksik pahtan ya da kılavuzsuz malafadan gelir. Dış çaptaki çizikler burcun eğri girdiğini veya yuvada çapak olduğunu gösterir. Yarığı yük bölgesine gelen sarılı burç, yarık boyunca bir aşınma çizgisi gösterir ve erken bozulur; yönünü düzeltin. POM kompozit burçtaki erken aşınma hemen her zaman montajda doldurulmamış bir cep yüzeyinden kaynaklanır.